Uitgebreide toelichting op symptomen

Nadere toelichting van de mogelijke symptomen

Je leest hier nadere toelichting van de mogelijke symptomen bij de ziekte van Lyme. Er wordt uitgebreid ingegaan op de kenmerken van de manifestaties en de achterliggende ontstekingen die de klachten veroorzaken. Ook wordt een inschatting gegeven van hoe vaak het betreffende symptoom in Nederland voorkomt en als het optreedt, hoe lang dit doorgaans kan zijn na de tekenbeet. Tot slot vind je meer informatie over aanhoudende klachten na een standaardbehandeling.

Klik hier als je liever over de symptomen in het kort leest met een symptomenlijst.

Rode vlek of ring: een Erythema Migrans (EM)

Kenmerken van een EM

Het Erythema migrans (EM) is kenmerkend voor de ziekte van Lyme en begint als een rood plekje binnen 3-4 maanden na de tekenbeet. Vaak ontstaat het EM 4-10 dagen na de tekenbeet en gemiddeld na 2-3 weken.

Het plekje breidt zich in de loop van dagen tot weken uit tot een min of meer ronde of ovale rode of rood-blauwe vlek of ring van enkele tot tientallen centimeters breed. Op een gekleurde huid kan de vlek of ring er gelig of blauw uitzien.

Het EM kan egaal van kleur zijn of verbleken vanuit het midden en is wegdrukbaar, wat betekent dat de plek even verbleekt als je er op drukt. Bij de diagnose wordt vaak een minimum van 5 cm aangehouden, maar dit kan voor een individuele patiënt een te beperkend criterium zijn als het EM snel optreedt en nog klein is.

Bekijk hier nog meer voorbeelden van een EM

Het EM kan een licht branderig, warm of jeukend gevoel geven, maar dat hoeft niet. Bij een klein deel van de mensen kan de plek een beetje gevoelloos of juist gevoeliger aanvoelen of wat verdikt zijn, soms aan de randen. Er kan in sommige gevallen nog een heel klein wondje zichtbaar zijn op de plaats waar de teek heeft gezeten.

Plaatsen op het lichaam waar het EM vaak optreedt zijn de benen, liezen, romp, armen en oksels. Bij kinderen komt een EM vaker dan bij volwassenen in de hoofd-halsregio voor, waarbij het EM zich op een gezicht soms vluchtig, onscherp begrensd en vlekkerig kan vertonen, waardoor dit bij kinderen verward zou kunnen worden met de vijfde ziekte (parvovirus b19).

In plaats van één ring of vlek kunnen er ook meerdere vlekken (meervoudige of multipele EM) ontstaan. Deze zijn meestal ovaal vlek-vormig en vaak duidelijk begrensd. Het meervoudige EM wijst op een reeds gedissemineerde infectie.

Minder vaak komen variaties van het EM voor: er kunnen meerdere ringen om elkaar heen optreden, het EM kan ontstaan op een andere plaats dan de beet en het EM kan verdwijnen en weer terugkeren. Zeer weinig voorkomend zijn blaren/blaasjes, rode of paarse plekken (purpura) of schilfering. Het EM wordt (dan) soms verward met een insectenbeet (bijvoorbeeld een muggenbeet), ringworm, eczeem, netelroos of een herpes infectie.

Als reactie op een tekenbeet kan er kort na de beet al een rood vlekje ontstaan van 1-2 cm dat kan jeuken en wat verdikt kan zijn. Dit kan verward worden met een EM, maar dit vlekje breidt zich niet verder uit. Dit is slechts irritatie van de beet en geen symptoom van de ziekte van Lyme. Het verdwijnt binnen een aantal dagen vanzelf.

Ga met een (vermoedelijk) EM direct naar de huisarts

Het is zinvol om iedere dag een foto van de huiduitslag te maken om het verloop goed in de gaten te kunnen houden. Hierbij kun je de afmetingen van de vlek eventueel met pen aftekenen, zodat je goed kunt zien of de vlek of ring groter wordt en je dit ook documenteert, zowel voor je arts als voor jezelf ter naslag.

Het ontstaan van een EM betekent dat je vrijwel zeker de ziekte van Lyme hebt. Ga er daarom direct mee naar je huisarts of de huisartsenpost, want er dient zo snel mogelijk met antibiotica te worden gestart en tests zijn in dit geval niet nodig. Er moet geen tijd worden verspild, want hoe langer je de ziekte hebt, hoe moeilijker het is om te genezen. Een EM kan ook zonder behandeling vanzelf verdwijnen, maar dit zegt niets over het verdwijnen van de bacterie uit het lichaam.

Is er onenigheid of onduidelijkheid of het om een EM gaat, dan kan een PCR test worden gedaan. Deze directe test kan DNA van de Borrelia bacterie aantonen in een stukje huidweefsel (huidbiopt). Voor huidweefsel is dit een gevoelige test, maar vrij onbekend en niet algemeen beschikbaar. Een negatieve test sluit een besmetting niet uit.

Veel Lymepatiënten krijgen of bemerken geen EM

Bij een deel van de Lymepatiënten treedt geen EM op of wordt deze niet als zodanig (h)erkend. Ook wordt de EM niet altijd opgemerkt, soms is deze heel licht of zit op een moeilijk zichtbare plek, zoals onder het haar of op de rug. Bij onderzoek onder chronische Lymepatiënten meldde slechts 50% zich een EM te herinneren en ook bij patiënten met neuroborreliose meldde slechts 50% een EM te hebben opgemerkt. Een patiënt loopt zonder EM vaak ernstige vertraging op in diagnose en behandeling.

Een blauwrode bobbel: een Borrelia-lymfocytoom

Een Borrelia-lymfocytoom is een typische manifestatie van de ziekte van Lyme. Het is een pijnloze gladde blauwrode tot paarsrode bobbel of verdikking in de huid van één tot een paar centimeter groot. Het Borrelia-lymfocytoom ontstaat bij ongeveer 3% van de patiënten en is in vergelijking tot het EM zeldzaam. Als deze ontstaat dan is dat vaak in de eerste paar maanden na de tekenbeet.

Een Borrelia-lymfocytoom komt relatief vaker voor bij kinderen dan bij volwassenen. Bij kinderen zit een Borrelia-lymfocytoom vaak aan het oor, bij volwassenen meestal op de borst of bij de tepel. Op de tepel ontbreekt vaak de blauwrode kleur, zodat de tepel alleen verdikt is, meestal drukpijnlijk is en vast aanvoelt. Andere veelvoorkomende plaatsen zijn de neus, de balzak, de schouders en de bovenarmen. Vaak ontstaat het lymfocytoom op of nabij de plek van de tekenbeet. Soms is een nabijgelegen lymfeklier gezwollen.

Het is vaak moeilijk om de diagnose met zekerheid te stellen omdat het Borrelia-lymfocytoom voor verschillende andere huidaandoeningen kan worden aangezien.

Net als bij het EM verdwijnt het lymfocytoom uiteindelijk vanzelf, maar ook hierbij betekent dat niet dat de patiënt genezen is.

Andere benamingen zijn: Borrelia-pseudolymfoom en lymfadenosis benigna cutis.

Griep-achtige klachten

Enkele dagen tot maanden na de tekenbeet kunnen griep-achtige klachten ontstaan zoals koorts of een koortsig gevoel, zweten, rillingen, spierpijn, gewrichtspijn, vermoeidheid, algeheel ziek voelen (malaise), gezwollen lymfeklieren en keelpijn. Deze klachten kunnen tegelijk met een EM optreden, maar de ziekte van Lyme kan zich ook presenteren als griep-achtig zonder EM.

Griep-achtige klachten kunnen zowel bij de ziekte van Lyme als bij andere (tekenbeet)ziekten passen. Vooral het ervaren van griep-achtige klachten buiten het ‘griep-seizoen’ kan een extra reden zijn om aan een tekenbeetziekte te denken. Ook kan het opvallen dat andere gezinsleden geen griep hebben. Hoewel de meeste andere tekenbeetziekten tegelijk met de behandeling van de ziekte van Lyme bestreden worden, kan aanhoudende koorts tijdens de behandeling een aanwijzing zijn dat er sprake is van een tekenbeetziekte waarvoor een andere aanpak nodig is.

Lees hier meer over andere tekenbeetziekten.

Andere vroege symptomen

Hoofdpijnen en een stijve nek zijn veel gemelde vroege klachten, maar kunnen ook in het latere beloop van de ziekte voorkomen. Andere vroege symptomen kunnen zijn: gebrek aan eetlust, misselijkheid, braken, buikpijn, pijn rechtsboven in de buik (leverstreek), ontsteking van de lever (hepatitis), vergrote lever of milt, hoesten, moeite met concentreren, duizeligheid, licht in het hoofd bij opstaan, kortademigheid, stekende pijnen en bindvliesonsteking van het oog (conjunctivitis). Deze opsomming is niet volledig en deze klachten kunnen ook in latere stadia nog komen en gaan.

Vroege symptomen die in het bijzonder kunnen wijzen op neuroborreliose zijn: uitstralende zenuwpijn in been of arm, tintelingen en dove plekken op de huid en uitvalsverschijnselen. Vooral bij kinderen kan een aangezichtsverlamming een uiting zijn van neuroborreliose. Lees daarover meer bij Neurologische symptomen.

Pijn en vermoeidheid

Veel mensen met de ziekte van Lyme ervaren pijn en vermoeidheid in zowel de vroege als latere stadia van de ziekte, en ook als aanhoudende klachten na behandeling.

Veelvoorkomende uitingen van pijn en vermoeidheid zijn: spierpijn, spierzwakte, spierkrampen, stijve en pijnlijke nek, rugpijn, zenuwpijn, hoofdpijnen, gewrichtspijn (zie ook Lyme-artritis), een niet uitgerust gevoel bij ontwaken, een vergrote behoefte aan slaap en moeite met in slaap vallen of doorslapen.

De spier- en gewrichtsklachten hebben vaak een verspringend en fluctuerend beloop. Vanwege de gelijkenissen kunnen deze klachten ook verward worden met fibromyalgie. Daarnaast kunnen ook pijnlijke ontstekingen aan spier- en bindweefsel optreden en ontstekingen aan het beenvlies; het vlies dat de botten bekleedt.

Neurologische symptomen: neuroborreliose

Bij onbehandelde of nog onvoldoende behandelde ziekte van Lyme, krijgt de Borrelia bacterie de kans om zich verder door het lichaam te verspreiden waarbij ook het zenuwstelsel kan worden geïnfecteerd. Dit wordt dan neuroborreliose genoemd; ‘neuro’ betekent dat het betrekking heeft op het zenuwstelsel en ‘borreliose’ betekent infectie door de Borrelia bacterie. Er kunnen dan tal van neurologische klachten ontstaan, waaronder verlamming, hevige zenuwpijn, hoofdpijn, gevoelsstoornissen, uitvalsverschijnselen en neuropsychiatrische klachten. Lees verder…

Oogklachten

Bij zowel vroege als latere stadia van de ziekte van Lyme kunnen verschillende oogproblemen ontstaan. Deze kunnen ofwel een gevolg zijn van ontstekingen in verschillende delen van het oog, ofwel het gevolg zijn van neuroborreliose, waarbij verschillende hersenzenuwen die invloed hebben op de ogen kunnen worden aangedaan. Dit kan optreden aan één of beide ogen en variëren van mild tot zeer ernstig. Lees verder…

Gewrichtsontsteking: Lyme-artritis

Wanneer de Borrelia burgdorferi bacterie zich door het lichaam verspreidt, kunnen zowel acute als chronische gewrichtsontstekingen ontstaan, wat Lyme-artritis wordt genoemd. Bij de helft van de patiënten met Lyme-artritis ontstaat dit binnen 3 maanden na de tekenbeet of het ontstaan van het EM. Bij anderen kan het in het latere beloop van de ziekte ontstaan. Lees verder…

Neuropsychiatrische symptomen

Zowel snel na de besmetting als maanden tot jaren erna kunnen neuropsychiatrische symptomen optreden. De symptomen komen ook vaak voor bij mensen met aanhoudende klachten na een standaardbehandeling. Wanneer het de eerste of voornaamste uiting van de ziekte is leidt dit vaak tot het uitblijven van de diagnose van de ziekte van Lyme, en een daaruit volgende verkeerde behandeling.

Er is nog veel onbekend over de neuropsychiatrische symptomen en ze worden vaak niet (h)erkend. Veelvoorkomende klachten zijn: verwardheid, vertraagd denken, geheugen- en concentratieproblemen, angst en depressie. Lees verder…

Hartklachten: Lyme-carditis

Bij Lyme-carditis infecteert de Borrelia bacterie het hartweefsel, waardoor ontstekingen in verschillende delen van het hart ontstaan. Dit kan vanaf enkele weken tot maanden na de besmetting optreden en kan zich uiten in verschillende geleidings- en ritmestoornissen en een verstoorde pompfunctie. Lees verder…

Huidatrofie op de benen of onderarmen: ACA

Acrodermatitis Chronica Atroficans (ACA) is een typische uiting van een late of chronische Lyme-infectie. Hierbij verkleurt de huid van het aangedane gebied en wordt uiteindelijk heel dun. Het komt relatief weinig voor, maar is het enige symptoom dat met zekerheid wijst op een chronische Lyme-infectie. Lees verder…

Symptomen tijdens de zwangerschap en bij de baby

Tijdens de zwangerschap kan de ziekte van Lyme gevolgen hebben voor het ongeboren kindje. Overdracht van de Borrelia bacterie kan plaatsvinden via de placenta, het vruchtwater en de baarmoederwand. Het is niet bekend hoe vaak dit voorkomt omdat hier nog onvoldoende onderzoek naar is gedaan. Tijdige en adequate behandeling met antibiotica verkleint het risico op overdracht aanzienlijk.

De gevolgen van een besmetting tijdens de zwangerschap zijn afhankelijk van het trimester van de zwangerschap waarin de besmetting plaatsvindt. Bij een onbehandelde Lyme-infectie in het eerste en tweede trimester zijn spontane abortussen, doodgeboren kinderen en verschillende afwijkingen in de aanleg mogelijk.

Baby’s die met de ziekte van Lyme geboren worden (congenitale Lymeziekte) kunnen al vroeg stoornissen laten zien waaronder hypotonie; een verminderde spierspanning. Ook zijn er diverse symptomen die vaak later pas opvallen zoals cognitieve ontwikkelingsstoornissen, verstoorde spraakontwikkeling, ADHD-achtige klachten, vermoeidheid, diverse soorten buikpijn, aanhoudende irritatie met impulsiviteit, stemmingsproblemen en overgevoeligheid voor licht, geluid en aanrakingen. Een direct verband met de ziekte van Lyme tijdens de zwangerschap is echter niet eenvoudig aan te tonen.

Lees hier meer informatie over Lyme tijdens de zwangerschap.

Andere late symptomen

Naast bovenstaande symptomen zijn er nog diverse andere klachten en aandoeningen die direct in verband zijn gebracht met de ziekte van Lyme en verschillende klachten waarbij het vermoeden bestaat.

Deze kunnen onder meer zijn: onverklaarbaar gewichtsverlies of -toename, tandpijn, onverklaarbare haaruitval, pijn aan de testikels, bekkenpijn, seksuele disfunctie, verlies van libido, onverklaarbare onregelmatige menstruatie, onverklaarbare melkuitvloed uit de borsten en pijn in de borst (bij vrouwen), morphea (lokale sclerodermie), lichen sclerosus, granuloma annulare, verstoorde werking of ontsteking van de schildklier, antifosfolipide en anticardiolipine antilichamen (met bloedstolsels tot gevolg), ontsteking van de nierfilters (glomerulonefritis), non-hodgkin lymfoom (vorm van lymfklierkanker), spieratrofie (dunner worden en krachtafname van de spieren), kouwelijkheid en/of ondertemperatuur, sarcoïdose, vasculitis, restless legs, verschillende blaasproblemen, triggerfinger, draaihals ofwel torticollis (dwangstand van de nek), costochondritis en syndroom van Tietze.

Aanhoudende klachten na een standaardbehandeling

Jaarlijks houden duizenden mensen met de ziekte van Lyme klachten na een standaardbehandeling. Aanhoudende klachten, vermindering en weer verergering van klachten, terugkerende klachten of geheel nieuwe klachten komen voor bij gemiddeld 10-20% van de Lymepatiënten. Bij neuroborreliose kan dit percentage oplopen tot wel 48%, bijna de helft van de patiënten. Lees verder…

Laatst gewijzigd: 1 apr. 2021