Neuropsychiatrische symptomen

Neuropsychiatrische symptomen bij de ziekte van Lyme

Zowel snel na de besmetting als maanden tot jaren erna kunnen neuropsychiatrische symptomen optreden. De symptomen komen ook vaak voor bij mensen met aanhoudende klachten na een standaardbehandeling. Wanneer het de eerste of voornaamste uiting van de ziekte is leidt dit vaak tot het uitblijven van de diagnose van de ziekte van Lyme, en een daaruit volgende verkeerde behandeling.

Er is nog veel onbekend over de neuropsychiatrische symptomen en ze worden vaak niet (h)erkend. Veelvoorkomende klachten zijn: verwardheid, vertraagd denken, geheugen- en concentratieproblemen, angst en depressie.

De neuropsychiatrische symptomen hebben vaak een directe oorzaak als door (chronische) neuroborreliose ontsteking van de hersenen (encefalitis), hersenvliesontsteking en/of encefalopathie optreden.

Er zijn daarnaast aanwijzingen dat de symptomen ook indirect kunnen ontstaan: door giftige (neurotoxische) stoffen van de Borrelia bacterie die de hersenen kunnen beschadigen of hersenfuncties kunnen verstoren, door een reactie van de hersenen op systemische ontsteking (ontstekingen in het hele lichaam), en/of door een aanhoudende wijdverspreide ontsteking in de hersenen nadat de infectie in de hersenen is bestreden [1].

Er kunnen verschillende psychiatrische klachten en ziektebeelden door de ziekte van Lyme veroorzaakt of geïmiteerd worden. Patiënten ervaren onder meer vermoeidheid, slaapproblemen, overgevoeligheid voor licht en geluid, hersenmist (brainfog), prikkelbaarheid, snel gefrustreerd zijn, emotionele labiliteit, moeite met woorden vinden en verwoorden, dyslexie, stoornis in ruimtelijk inzicht en oriëntatie, gedragsveranderingen en veranderingen of verlies van reuk en smaak.

De ziekte van Lyme is in verband gebracht met psychotische stoornissen, aandachts- en concentratiestoornissen, dementie, delirium (verwardheid), wanen, schizofrenie, bipolaire stoornis, paniekstoornis, somatisatiestoornis, obsessieve-compulsieve stoornis (dwang), impulsstoornis, anorexia nervosa (eetstoornis), depersonalisatie, angststoornissen en persoonlijkheidsveranderingen.

Lyme-encefalopathie

De meest voorkomende psychiatrische uiting bij de ziekte van Lyme is milde tot ernstige encefalopathie. Lyme-encefalopathie kenmerkt zich vooral door verwardheid, geheugen- en concentratiestoornissen, moeite met woorden vinden, overgevoeligheid voor prikkels, vertraagd denken, slaapstoornissen, stemmingsstoornissen, hoofdpijn en vermoeidheid. Lyme-encefalopathie heeft vaak een grote impact op de kwaliteit van leven [2].

De vermoeidheidsverschijnselen kunnen van mild tot zeer ernstig zijn en leiden bij de meeste mensen tot een verlengde slaap en slaapperioden tijdens de dag. Bij overgevoeligheid voor prikkels kunnen de hersenen zintuiglijke, cognitieve en emotionele prikkels niet meer goed filteren en verwerken, waardoor overprikkeling kan ontstaan. Bij overprikkeling kunnen verschillende neurologische en cognitieve klachten optreden of verergeren, of kan een vecht-, vlucht- of bevriesreactie optreden. Naast meer moeite met denken, concentreren, onthouden en begrijpen, kan onder andere ook een haperende spraak of moeite met articuleren, moeite met lopen en evenwicht, krachtsverlies, hersenmist (brainfog), ernstige vermoeidheid of een gevoel van paniek ontstaan of toenemen. Een gebrek aan helderheid bij cognitieve processen kan soms leiden tot dissociatie of verminderd besef van de werkelijkheid.

Wanneer Lyme-encefalopathie zich langzaam ontwikkelt (subacuut), is het stellen van de diagnose vaak moeilijk omdat de symptomen vaak pas bij uitgebreid en gedegen neurologisch onderzoek aan het licht komen. Waarbij uitgebreid laboratoriumonderzoek, hersenscans, onderzoek van hersenvocht (lumbaalvocht) en neuropsychologisch onderzoek een belangrijke rol spelen.

Psychische klachten als gevolg van de situatie

Naast de psychiatrische klachten met lichamelijke oorzaak kunnen bij de ziekte van Lyme ook psychische klachten ten gevolge van de situatie en het verlies van kwaliteit van leven optreden. Het hebben van een onbegrepen, moeilijk te diagnosticeren en moeilijk te behandelen ziekte heeft grote gevolgen voor iemands persoonlijke leven.

Veel mensen krijgen te maken met een jarenlange zoektocht voordat zij uiteindelijk de diagnose krijgen. Lymepatiënten met langdurige klachten worden vaak niet serieus genomen, slecht bejegend en de beperkingen worden dikwijls niet erkend. Vaak komen patiënten door de ziekte buiten het normale maatschappelijke leven te staan, onder andere door verlies van werk en inkomen of niet meer naar school kunnen, en verlies van relaties en contacten. Lees meer bij De Gevolgen.

CBO richtlijn Lymeziekte 2013 https://www.rivm.nl/documenten/cbo-richtlijn-lymeziekte-juli-2013

[1] Coughlin JM, Yang T, Rebman AW, Bechtold KT, Du Y, Mathews WB, Lesniak WG, Mihm EA, Frey SM, Marshall ES, Rosenthal HB, Reekie TA, Kassiou M, Dannals RF, Soloski MJ, Aucott JN, Pomper MG. Imaging glial activation in patients with post-treatment Lyme disease symptoms: a pilot study using [11C]DPA-713 PET. J Neuroinflammation. 2018 Dec 19;15(1):346. doi: 10.1186/s12974-018-1381-4. PMID: 30567544; PMCID: PMC6299943. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30567544/

[2] Goldklang BL, Festa SS, and Hason JS. Lyme encephalopathy: Impact on quality of life https://canlyme.com/2019/01/02/lyme-encephalopathy-impact-on-quality-of-life/

Laatst gewijzigd: 22 mrt. 2021