De Teek

Teken vrouwtje, mannetje, nimf, larve, tekenbeet, ziekte van lyme
Vrouwtjesteek, mannetjesteek, nimf en larve op een duimnagel, bron: RIVM

Een teek is een geleedpotige parasiet die de mens (en dier) bijt om zich vol te zuigen met bloed. Teken variëren in grootte van 1 tot 3 millimeter, afhankelijk van hun levensstadium. De teek ontwikkelt zich van larve tot nimf en vervolgens tot een volwassen teek. In dit laatste stadium kunnen mannetjes en vrouwtjes worden onderscheiden. Het is een zogenaamde drie gastheren parasiet, dat wil zeggen dat hij in elk van zijn drie ontwikkelingsstadia een nieuwe gastheer zoekt. Bij de ene gastheer kan de teek met het bloed de ziekteverwekker opnemen en die vervolgens weer op de volgende gastheer overbrengen. De beet van een teek is over het algemeen niet pijnlijk en wordt daardoor vaak niet opgemerkt.

Waarschijnlijk zijn de nimfen het belangrijkst voor het overbrengen van ziekten op de mens. De nimf heeft al een keer bloed gezogen en kan daardoor besmet zijn met de ziekteverwekker. Daarbij komt dat de nimf erg klein is (ca. 1 mm), waardoor hij gemakkelijk over het hoofd wordt gezien. Het vrouwtje (laatste stadium) valt door haar grootte veel beter op en zal dus sneller worden ontdekt en verwijderd. Het mannetje zuigt geen bloed en speelt derhalve geen rol bij het overbrengen van ziekten.

Note: Tot voor kort werd aangenomen dat tekenlarven geen ziekteverwekkers zouden overdragen, maar recent onderzoek maakt aannemelijk dat de bb Miyamotoi en de bb Afzelii ook via larven kunnen worden overgebracht op mens en dier: https://parasitesandvectors.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13071-016-1389-5 .


Verschillende soorten teken

De honderden verschillende soorten teken zijn onder te verdelen in harde en zachte teken.

De gewone-, hout- of schapenteek, Ixodus ricinus

De harde teken Ixodus ricinus (gewone-, hout- of schapenteek genoemd) is de meest voorkomende teek in Nederland. De diverse soorten teken komen wereldwijd voor in bossen, duinen, heidegebieden, weilanden, parken en tuinen.

De Ixodes ricinus teek, tekenbeet, ziekte van lyme
De Ixodes ricinus teek, volwassen vrouwtje

De Dermacentor teek

Naast de gewone teek wordt in Nederland steeds vaker de Dermacentor reticulatus teek aangetroffen. Deze tekensoort die van origine niet uit Nederland afkomstig is, kan drager zijn van ziekteverwekkers als Rickettsia raoultii en Rickettsia slovaca. Meer hierover leest u op de pagina Rickettsia. Ook is deze teek berucht als overbrenger van Babesiacanis, die de voor honden gevaarlijke ziekte Babesiosis kan veroorzaken. Meer hier over vindt u op onze pagina over tekenbeetziekten bij honden. Deze teek is tegenwoordig steeds algemener te vinden in duingebieden waar grote grazers lopen. De volwassen teken zijn actief in het winterhalfjaar.

Dermacentor reticulatus teek, tekenbeet bij honden, rickettsia, babesia
Dermacentor reticulatus teek, mannetje en vrouwtje

De Hyalomma teek

In Nederland is recent de Hyalomma teek opgedoken. Deze teek, afkomstig uit o.a. Oost of Zuid Europese landen, was in juni 2018 al in Duitsland aangetroffen en sinds juni 2019 ook langs de grens Duitsland – Limburg en recent, naar het lijkt, grens Duitsland – Drenthe. Vanwege zijn formaat en wijze van jagen heeft deze teek de bijnaam ‘horrorteek’ gekregen. Deze tekensoort kan het gevaarlijke Krim-Congovirus bij zich dragen. In de recente vondsten in Duitsland en Nederland is dit virus niet aangetroffen.

De Hyalomma marginatum teek, deze ‘reuzenteek’ is 3x zo groot als een ‘normale’ Ixodes ricinus teek.

Wat maakt deze teek zo bijzonder?
Deze Hyalomma gaat actief op zoek naar gastheren. De volwassen hyalommateek heeft een voorkeur voor grote dieren. Volwassen Hyalomma verstoppen zich op de grond en rennen actief naar een gastheer wanneer ze bepaalde signalen waarnemen, waaronder trillingen, visuele signalen, koolstofdioxide, ammoniak of lichaamstemperatuur. Ze kunnen de gastheer visueel herkennen van drie tot negen meter. Volwassen teken kunnen de gastheer tien minuten of langer volgen en gedurende die tijd lopen ze een afstand van maximaal honderd meter.

Meer over de Hyalomma:
www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?utm_source=newsletter&utm_medium=e-mail&utm_campaign=user-mailing&msg=25272
www.tekenradar.nl/teken/teken/hyalomma-teek


De beet van een teek

Teken reageren op mensen en dieren; zij weten hun gastheren op te sporen door het verhoogde koolzuurgehalte in de uitademingslucht, lichaamswarmte, verspreiding van geuren, verandering van lichtinval of een combinatie ervan.

Ze gaan op zoek naar een warm en vochtig plekje, bijvoorbeeld achter de oren, in de liezen, knieholtes of oksels.

Bij kinderen zijn teken vaak op het hoofd te vinden: bij de haargrens en achter de oren. Teken bijten zich vast in de huid en zuigen zich vol met bloed. Meestal merkt men daar niks van. Een teek kan uren tot zelfs dagen op de huid zitten zonder dat het opvalt. Teken komen het hele jaar voor.

Teek bij kind in de nek, ziekte van lyme
Teek bij kind in de nek

Bekijk hier een mooi filmpje over hoe een teek te werk gaat, leeft en zich voortplant:


Hoe een teek zich vastgrijpt en niet meer loslaat is in deze filmpjes te zien:

De teek graaft beide monddelen om de beurt een stukje dieper in de huid:

Vervolgens volgt de hypostoom die zich verankert in de huid:

En zo ziet dat er dan in het echt uit:


Het aantal tekenbeten neemt toe

Het aantal tekenbeten is de laatste 10 jaar verdubbeld. Epidemiologische studies laten zien dat het aantal infecties met Borrelia toe neemt. Ook laten studies zien dat het tekenbestand en het percentage teken dat geïnfecteerd is toeneemt. De veranderde milieuomstandigheden zijn hier waarschijnlijk de oorzaak van, waaronder de verandering van meer groen in de stad, de vrijetijdsbesteding in de natuur, de veranderde landbouw op ecologische wijze en de klimaatveranderingen. Wat zeker een rol speelt is ook het vakantie- en reisverkeer, waardoor de infecties ook in het buitenland worden opgelopen.

Aangepast: 7 november 2019