Het Krim-Congovirus

Wat is het Krim-Congo virus?

Hoewel het Krim-Congo virus niet voorkomt in Nederland, is het toch belangrijk hier aandacht aan te besteden vanwege het vóórkomen in vakantielanden en het uitbreidende verspreidingsgebied van de Hyalomma teek, de belangrijkste overdrager (vector) van dit virus.

Het Krim-Congovirus veroorzaakt hemorragische koorts; een acuut en zeer ernstig multisysteem ziektebeeld met koorts, bloedingen en shock. Gemiddeld overlijdt 5-40% van de patiënten aan deze infectie.

Waar komt het Krim-Congo virus voor?

Krim-Congo hemorragische koorts komt voor in grote delen van Afrika, de Balkan, het Midden-Oosten en West- en Zuid-Centraal Azië. In Europa zijn patiënten gemeld in: Albanië, Armenië, Bulgarije, Georgië, Griekenland, Kazachstan, Kosovo, delen van Rusland, Servië, Spanje, Turkije en Oekraïne, waarvan in Turkije het grootste aantal. In Spanje werd de eerste patiënt ten gevolge van een tekenbeet gemeld in augustus 2016 en in de periode tot 2020 in totaal zeven personen [1,2,3].

Krim-Congo koorts wordt binnen de endemische gebieden vooral opgelopen door herders, veehouders, slagers, veeartsen, militairen en verpleegkundigen.

Andere besmettelijke virussen die ook hemorragische koorts veroorzaken, zijn onder meer het ebolavirus, het denguevirus (knokkelkoorts), en het gelekoortsvirus.

Hoe kan je het Krim-Congo virus krijgen?

Een beet van de Hyalomma teek

De belangrijkste manier van overdracht van het Krim-Congo virus is een beet van een besmette Hyalomma teek; een reuzenteek die ook bekend is als de Middellandse Zee-teek. De Hyalomma teek wordt ook wel de ‘horror' teek genoemd vanwege de grootte (2x een schapenteek), het gedrag van de teek en de ernst van Krim-Congo koorts. Meer over deze teek lees je onderaan op de pagina De Teek.

Hyalomma marginatum, een reuzenteek

Het Krim-Congo virus is ook aangetoond in andere tekensoorten die in bovengenoemde gebieden voorkomen. Of andere tekensoorten het virus ook kunnen overdragen is nog onduidelijk [3].

De Hyalomma teek leeft van oorsprong niet in Nederland, maar wordt de laatste jaren herhaaldelijk meegebracht door trekvogels, wilde hoefdieren of bij de import van vee, waardoor hij in Nederland ook wordt aangetroffen; in 2018 één keer, in 2019 elf keer en in 2020 vier keer. Door klimaatverandering vormt Nederland een risicogebied waar de Hyalomma teek zich kan gaan vestigen [3,4,5]. De Hyalommateken die in Nederland zijn gevonden waren niet besmet met het Krim-Congo virus.

Geografische verspreiding van de Hyalomma teek

Vooral vee wordt door de Hyalomma teek gebeten, mensen in mindere mate. Vee en andere gewervelde dieren worden gewoonlijk niet ziek van het Krim-Congo virus. Na besmetting dragen zij het virus tijdelijk bij zich en de teken die zich vervolgens in het dier vastbijten kunnen het virus krijgen. De Hyalomma teek blijft over het algemeen als larve en nimf op dezelfde gastheer zitten. Het virus kan in alle levensstadia van de Hyalomma teek doorgegeven worden en voortbestaan.

Lees hier meer over hoe een tekenbeet te voorkomen.

Overdracht van mens op mens en van dier op mens

Het Krim-Congo virus is zeer besmettelijk van mens op mens en van dier op mens. Contact met weefsels en lichaamsvloeistoffen van patiënten, zoals bloed en braaksel, leidt vaak tot besmetting waarbij de overdracht kan plaatsvinden via intacte huid en slijmvliezen. Onder omstandigheden waarbij aerosolen ontstaan, zoals bij bepaalde medische procedures en bij bewerkingen van materiaal in het laboratorium, komt overdracht via de lucht ook voor.

Daarnaast leidt contact met bloed en weefsel van dieren die het virus bij zich dragen vaak tot besmetting, zoals bij het slachten van vee. Er zijn ook patiënten gemeld die het virus opliepen na het drinken van rauwe melk van besmette dieren.

Maar ook door het pletten van een besmette Hyalomma teek tussen de vingers kan het virus worden overgedragen [6].

Wat zijn de symptomen?

Bij een deel van de mensen verloopt een infectie met het Krim-Congo virus mild of zonder symptomen. Echter bij de meeste mensen ontstaat hemorragische koorts; een acuut en zeer ernstig ziektebeeld met koorts, bloedingen en shock. Kenmerkend voor virale hemorragische koorts is het multisysteem ziektebeeld waarbij het algehele bloedvatenstelsel beschadigd raakt en het vermogen van het lichaam om zichzelf te reguleren wordt aangetast, vaak gepaard gaande met bloedingen.

Het verloop van Krim-Congo koorts

De ziekte begint met koorts en griepachtige verschijnselen zoals algeheel ziek voelen, spierpijn, gewrichtspijn, rugpijn, hoofdpijn, buikpijn, braken, diarree, keelpijn, hoesten en gezwollen lymfeklieren. Daarnaast worden symptomen gemeld als sufheid, duizeligheid, snelle hartslag, abnormale gevoeligheid voor licht en later hevige stemmingswisselingen en verwardheid, gevolgd door slaperigheid, depressie en vermoeidheid.

Doorgaans na ongeveer vier dagen ontstaan bij de meeste patiënten hemorragische symptomen; onderhuidse en inwendige bloedingen, de zogenaamde hemorragieën. De bloedingen kunnen zich onder meer uiten in geelzucht, een vergrote lever en milt, bloeduitstortingen, bloedneuzen, bloed braken, zwarte ontlasting en weefselzwelling. Dit gaat gepaard met afsterving van weefsels en organen wat bij een aanzienlijk deel van de patiënten leidt tot algeheel orgaanfalen en shock. Deze acute fase duurt over het algemeen twee tot drie weken waarin veel mensen (5-40%) aan deze ziekte overlijden.

Gedurende de herstelfase worden vaak restverschijnselen zoals aantasting van het zenuwstelsel (polyneuropathie), hoofdpijn, verminderd zicht en gehoorverlies gezien. Naar deze restklachten, die langdurig kunnen aanhouden, is nog onvoldoende onderzoek gedaan.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Diagnostiek van Krim-Congo hemorragische koorts gebeurt door een antigeentest, moleculair onderzoek of een antistoffentest. Onderzoek kan worden gedaan op weefsel, bloed of andere lichaamsvloeistoffen.

Met een antigeentest kunnen stukjes van het virus (antigenen) worden aangetoond. Met moleculaire diagnostiek kan genetisch materiaal van het virus worden aangetoond. En bij een antistoffentest (serologie) wordt bepaald of de patiënt antistoffen heeft tegen het virus. Patiënten die aan dit virus overlijden, hebben gewoonlijk geen meetbare antistoffenrespons.

In Nederland wordt de diagnostiek enkel uitgevoerd in het WHO Reference and Research Centre for Arboviruses and Hemorrhagic Fever Viruses, Erasmus MC Rotterdam, Afdeling Virologie.

Meldingsplicht van virale hemorragische koorts

Voor het Krim-Congo virus geldt een meldingsplicht (groep A) bij de GGD, zodat tijdig maatregelen kunnen worden genomen om verdere verspreiding te voorkomen.

Wat is de behandeling?

Er is geen gevalideerde, effectieve behandelmethode beschikbaar voor Krim-Congo hemorragische koorts. Behandeling bestaat uit ondersteunende intensieve medische zorg. Daarnaast wordt een bepaald antiviraal middel ingezet. Als dit wordt ingezet voordat de hemorragische fase aantreedt, kan het de bloedingen voorkomen. Er is succes gemeld met dit middel, maar de resultaten zijn wisselend, de werking is niet goed aangetoond en gestandaardiseerd klinisch onderzoek ontbreekt. Verder onderzoek naar behandelingsopties is dringend nodig.

Is er een vaccin?

Het is nog niet gelukt om een veilig en effectief, algemeen beschikbaar vaccin voor mensen te ontwikkelen [7].

Sinds 1974 wordt in Bulgarije op kleine schaal een vaccin tegen Krim-Congo koorts gebruikt bij risico-groepen. Publicaties naar de effectiviteit ontbreken. In onderzoek naar de antistoffenrepons werd gezien dat na toediening van dit vaccin antistoffen meetbaar waren, maar dat er herhaaldelijke doses vereist zijn om antistoffen te verkrijgen met neutraliserende activiteit tegen het virus. De neutraliserende activiteit was echter laag [8].

Sinds 2016 staat Krim-Congo hemorragische koorts op de WHO lijst van belangrijkste ernstige opkomende infectieziekten die, vanwege het gebrek aan effectieve behandeling en/of een vaccin, mogelijk een noodsituatie voor de volksgezondheid kunnen veroorzaken en waarvoor dringend Research & Development nodig zijn. De WHO heeft hiertoe een stappenplan ontwikkeld. Het concept van dit stappenplan is hier te lezen.


Krim-Congo hemorragische koorts is Internationaal bekend als Crimean-Congo Hemorrhagic Fever (CCHF).

Bronvermelding

[1] ECDC (European Centre for Disease Prevention and Control). Annual Epidemiological Report for 2019. ECDC; Stockholm, Sweden: 2019. Crimean-Congo Haemorrhagic Fever.

[2] Portillo A, Palomar AM, Santibáñez P, Oteo JA. Epidemiological Aspects of Crimean-Congo Hemorrhagic Fever in Western Europe: What about the Future? Microorganisms. 2021 Mar 21;9(3):649. doi: 10.3390/microorganisms9030649.

[3] Gargili A, Estrada-Peña A, Spengler JR, Lukashev A, Nuttall PA, Bente DA. The role of ticks in the maintenance and transmission of Crimean-Congo hemorrhagic fever virus: A review of published field and laboratory studies. Antiviral Res. 2017 Aug;144:93-119. doi: 10.1016/j.antiviral.2017.05.010. Epub 2017 Jun 1.

[4] Fernández-Ruiz N, Estrada-Peña A. Towards New Horizons: Climate Trends in Europe Increase the Environmental Suitability for Permanent Populations of Hyalomma marginatum (Ixodidae). Pathogens. 2021 Jan 21;10(2):95. doi: 10.3390/pathogens10020095.

[5] https://www.ecdc.europa.eu/en/disease-vectors/facts/tick-factsheets/hyalomma-marginatum

[6] LCI richtlijn virale hemorragische koorts - krim-congokoorts

[7] Dowall SD, Carroll MW, Hewson R. Development of vaccines against Crimean-Congo haemorrhagic fever virus. Vaccine. 2017 Oct 20;35(44):6015-6023. doi: 10.1016/j.vaccine.2017.05.031. Epub 2017 Jul 4.

[8] Mousavi-Jazi M, Karlberg H, Papa A, Christova I, Mirazimi A. Healthy individuals' immune response to the Bulgarian Crimean-Congo hemorrhagic fever virus vaccine. Vaccine. 2012 Sep 28;30(44):6225-9. doi: 10.1016/j.vaccine.2012.08.003. Epub 2012 Aug 14.

Overige gebruikte bronnen

ECDC (European Centre for Disease Prevention and Control). Factsheet about Crimean-Congo haemorrhagic fever.

WHO (World Health Organization). Health topics: Crimean-Congo haemorrhagic fever.

WHO. Fact-sheet Crimean-Congo heamorrhagic fever.

Hoogstraal H. The epidemiology of tick-borne Crimean-Congo hemorrhagic fever in Asia, Europe, and Africa. J Med Entomol. 1979 May 22;15(4):307-417. doi: 10.1093/jmedent/15.4.307.
Meer over Harry Hoogstraal: https://en.wikipedia.org/wiki/Harry_Hoogstraal