De cijfers over tekenbeten en tekenbeetziekten in Nederland

De cijfers in Nederland

Er is in Nederland geen meld- of informatieplicht voor de ziekte van Lyme en andere tekenbeetziekten. Daarom beschikken we niet over betrouwbare cijfers over hoeveel mensen op dit moment precies lijden aan een tekenbeetziekte, of hoeveel mensen een tekenbeetziekte oplopen, er zijn alleen schattingen.

Het is wel bekend dat het aantal teken en beten dramatisch toeneemt, en daarmee ook het aantal mensen dat een tekenbeetziekte oploopt. Hiervan zijn officiële schattingen, maar ook voldoende aanwijzingen dat een meer realistische schatting wel 3x zoveel zou kunnen zijn.

Het aantal tekenbeten

Door het RIVM werd het aantal tekenbeten in 2017 en in 2022 geschat op 1,5 miljoen per jaar. In 2007 en 1996 waren dit nog respectievelijk 1,1 miljoen en 600.000 tekenbeten.

Nederland is voor teken een endemisch gebied: een gebied waar teken veel voorkomen. Het endemische gebied van schapenteken (ook wel de gewone teken genoemd) in Europa loopt van Zuid Scandinavië tot midden Spanje en van Ierland tot Rusland [1; p.160].

Doorgaans piekt het tekenbeetseizoen in juni en juli. Dat komt doordat teken dan zeer actief zijn en er veel mensen in de natuur recreëren. Elk jaar komen in deze 2 maanden ongeveer de helft van alle tekenbeetmeldingen op Tekenradar binnen.

Voor de actuele stand van tekenmeldingen van de afgelopen 4 weken, tekenverwachting voor de komende week, meldingen van mensen met een EM per gemeente, èn voor het melden van je eigen tekenbeet ga naar tekenradar.nl.

Het risico op tekenbeetziekten na een tekenbeet

Het risico op de ziekte van Lyme

De ziekte van Lyme is de meest voorkomende tekenbeetziekte. Minstens 1 op de 20 tekenbeten leidt tot de ziekte van Lyme.

Niet iedere teek is besmet, gemiddeld draagt bijna 1 op de 3 teken (29,3%) de Borrelia bacterie bij zich. Afhankelijk van gebied en periode kan dit hoger of lager zijn, variërend van geen enkele teek tot de helft van de teken [2].

Als je bent gebeten door een met de Borrelia bacterie besmette teek is het risico op de ziekte van Lyme vooral afhankelijk van de tijd dat de besmette teek vastgebeten zit in de huid en zich dan al heeft volgezogen met bloed; hoe langer (meerdere uren tot dagen), hoe groter het risico. Het is altijd van het grootste belang een teek zo snel mogelijk en op de juiste manier te verwijderen.

Het risico op andere tekenbeetziekten

Naast de Borrelia bacterie kunnen teken vele andere bacteriën, parasieten en virussen bij zich dragen die bij overdracht op de mens tot ziekte kunnen leiden. Inmiddels draagt ongeveer de helft van de teken 1 of meerdere ziekteverwekkers bij zich, met verschillen per locatie, per jaar en tijd van het jaar [3].

Het is niet duidelijk hoe vaak de andere tekenbeetziekten in Nederland voorkomen, ze worden vaak niet herkend en de diagnostische mogelijkheden zijn beperkt. Van de meeste van deze andere tekenbeetziekten zijn in Nederland slechts enkele of helemaal geen patiënten gedocumenteerd.

Wel is onderzoek gedaan naar het voorkomen van verschillende ziekteverwekkers in teken [4,5]:

• Rickettsia bij 22,5%
• Neoehrlichia bij 5,4%
• Babesia bij 3,5%
• Borrelia miyamotoi bij 2,3%
• Anaplasma bij 1%
• TBE-Virus bij <0,1%

Daarbij dient vermeld te worden dat het besmettingspercentage van de teken niet hetzelfde is als het risico op besmetting en op ziekte bij mensen.

Behalve bij het TBE-virus dat binnen enkele minuten kan worden overgedragen, is van de andere ziekteverwekkers niet bekend hoe snel ze precies kunnen worden overgedragen bij de beet. Vervolgens is ook nog onduidelijk hoe vaak een besmetting tot ziekte leidt.

Onderzoek waarbij mensen op deze ziekteverwekkers werden onderzocht na een tekenbeet, toonde bij 16 personen, ongeveer 1 op de 40 (2,4 tot 2,7%) de volgende ziekteverwekkers: Anaplasma phagocytophilum, Neoehrlichia mikurensis, Borrelia miyamotoi en Babesia. Rickettsia en het TBE-virus werden niet aangetoond [3].

Voor dit onderzoek werd het bloed van de mensen na een tekenbeet met een PCR test onderzocht op DNA van deze ziekteverwekkers. Deze test heeft echter beperkingen in gevoeligheid, waardoor het werkelijke aantal hoger zal liggen. De 16 personen vertoonden in de 3 maanden dat zij gevolgd werden (nog) geen symptomen.

Bekijk hier een handige vergelijkingstabel van de 10 belangrijkste tekenbeetziekten.

Het aantal mensen met de ziekte van Lyme

- Aan deze tekst wordt momenteel gewerkt -

Toelichting bij de berekening van het aantal lymepatiënten

- Aan deze tekst wordt momenteel gewerkt -

Het aantal patiënten met chronische klachten

- Aan deze tekst wordt momenteel gewerkt -

Verklaring voor de toename van het aantal teken

De toename van het aantal teken is gekoppeld aan vele ecologische en menselijke factoren zoals klimaatverandering, landschapsbeheer, meer groen in de stad, migratie van dieren zoals vogels en hoefdieren, toegenomen populariteit van buitenactiviteiten en veranderingen van landgebruik.

Daarbij zorgen ook publieksvoorlichting en media-aandacht ervoor dat meer teken en tekenbeetziekten worden opgemerkt.